تاریخچه پرورش مرغ بومی
مرغ یکی از مهم ترین ماکیانی است که توسط انسان ها اهلی شده است. مرغ های اولیه در طول سال فقط ۸ الی ۱۲ عدد تخمگذاری میکردند. اما اصلاح نژاد و ترکیب نژادهای مختلف باعث شده تا مرغ های تخمگذار در سال ۳۰۰ عدد تخم تولید کنند. جمعیت مرغ ها در جهان در سال ۲۰۱۸ بیش از ۲۳ میلیارد گزارش شد. این ماکیان ریشه بسیار قدیمی در تمدن و تاریخ انسانی دارد. مرغ های بومی ایران مانند تمامی مرغان اهلی اقلیم های دیگر، از گونه ی Gallus Domesticus و جنس Gallus و تیره ی Phasianindae میباشند. اجداد مرغان بومی به صورت وحشی در حدود ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح در مرکز و جنوب هندوستان زندگی میکردند و با دخالت انسان و آمیزش آن ها با انواع دیگر، نژادهای متنوعی به وجود آمدند. در حدود ۱۰۰۰ سال قبل از میلاد حضرت مسیح مرغان نیمه وحشی توسط اقوام آریایی به ایران وارد و در سراسر این سرزمین پراکنده شدند. با همت ایرانیان مرغان بومی که در آن زمان حدود ۱۵ تخم برای تولید مثل تولید میکردند اصلاح شده و تولید آن ها بالاتر رفت و حدود ۸۰۰ سال قبل از میلاد حضرت مسیح، یونانی ها مرغ را از ایران به کشورشان بردند و از آنجا به اروپای مرکزی و شمالی منتقل شد. محل پرورش و نگهداری مرغان بومی در روستا بود. این پرنده ی ارزشمند با گردش در حریم خانه های روستایی احتیاجات خود را تامین مینمودند و در فصول معتدل و گرم سال، تعداد محدود، تخم تولید میکرد. این تخم ها بخشی از مواد خوراکی روستائیان را تشکیل میداد و گاهی نیز به عنوان تخم نطفه دار در زیر مرغ های کرچ، منشا تولید مثل آن ها بود. جوجه های کوچک با مراقبت شدید مادران خود رشد میکردند. تعدادی از آن ها به نیمچه ی خروس و تعدادی دیگر به نیمچه ی مرغ تبدیل میشدند. بیشتر نیمچه های خروس به عنوان خوراکی مقوی برای افراد بیمار، کهنسال و یا کودکان ضعیف بنیه مورد استفاده قرار میگرفت ولی عموما نیمچه های مرغ تا بلوغ جنسی و تولید تخم نگهداری میشدند و درنهایت گوشت مرغ و خروس های پیر به عنوان خورش مورد استفاده قرار میگرفت. اغلب، وقتی روستاییان برای دیدن اقوام خود به شهر میرفتند تعدادی مرغ و خروس و بعضا سبدی پر از تخم مرغ بومی که در میان لایه هایی از کاه گندم حفظ شده بود به سوغات میبردند. به همین دلیل است که هنوز خاطره ی مطبوع گوشت مرغ و طعم کم نظیر تخم مرغ بومی در اذهان بسیاری از افراد باقی مانده است. مردم این تولید را بسیار با ارزش و پرخاصیت میدانند و برای تهیه ی آن با غربت، زیاد، پول بیشتری پرداخت مینمایند. برای آشنایی با انواع تخم نطفه دار کلیک کنید.
تاریخچه پرورش مرغ بومی در ایران
تا سال ۱۳۳۳ مصرف گوشت و تخم مرغ کشور، بیشتر بیشتر تولیدات مرغ بومی در روستاها تکیه داشت و در نتیجه منبع درآمدی برای روستائیان بود و شاید به لحاظ تقاضای بیشتر مردم، پرورش، صنعتی مرغ با وارد کردن تعداد ۶۰۰۰۰ قطعه مرغ از نژادهای نیوهمشایر، رد آیلند و پلیموت راک و توزیع آن بین روستاییان آغاز شد سپس با ایجاد موسسه ی جوجه کشی نارمک در تهران در سال ۱۳۳۹ توسط وزارت کشاورزی وقت گسترش یافت. خر چند امروزه پرورش مرغ گوشتی یا تخمگذار صنعتی، نیاز به گوشت مرغ و تخم مرغ کشور را تامین مینماید ولی تقاضای گوشت مرغ بومی جوان و تخم مرغ محلی هنوز جایگاه خود را حفظ نموده و طرفداران خاص خود را دارد و اصولا توجه به کیفیت غذا، در بین بسیاری از اقشار مردم بیشتر شده و لذا برای آن بهای خوبی را پرداخت میکنند. به طوری که در بعضی کشورها، گوشت مرغ بومی تا دو برابر قیمت گوشت مرغ صنعتی به فروش میرسد. در زمان نگارش این نوشتار در کشور مالزی حدود ۹۰ درصد از کشاورزان بین ۳ تا ۵ مرغ و ۱۰ درصد باقی مانده، بیش از ۳۰ قطعه مرغ بومی نگهداری نموده و از نظر تولید گوشت و تخم مرغ خودکفا هستند. ۲۵ درصد از سه میلیون و پانصدهزار خانوار شبه جزیره مالزی، در حیاط خلوت های خود مرغ بومی نگهداری میکنند. در تایلند، هر خانوار روستایی تقریبا ۴ تا ۵ مرغ پرورش میدهد. در اندونزی ۶۰ درصد از طیور این کشور را مرغ بومی تشکیل میدهد. در فلیپین ۳۳ میلیون مرغ بومی وجود دارد که حدود ۵۷ درصد از تولید طیور آن کشور را تامین میکند. در برمه نیز ۲۷ میلیون مرغ بومی وجود دارد که ۸۵ درصد از کل تولید طیور آن کشور را شامل میشود و در ایران حدود ۴۷ میلیون مرغ بومی وجود دارد. مرغ جنگلی سرخ جد اصلی مرغ اهلی محسوب میشود. زیستگاه اولیه این مرغ ها، جنوب شرقی آسیا میباشد. مرغ جنگلی سرخ یک نوع مرغ وحشی بود که هنوز هم در اکثر مناطق جنوب شرقی آسیا زندگی میکند. گفته میشود مرغ های اهلی شده حاصل ترکیب مرغ جنگلی سرخ و خاکستری میباشند. پس از قرن ها پرورش و ترکیب نژادهای مختلف، مرغ ها در رنگ ها، اندازه ها و اشکال مختلف به وجود آمدند. امروزه بیش از ۳۵۰ گونه مختلف مرغ با ویژگی های فیزیکی مختلف شناخته شده است.
اولین مرغ اهلی جهان
در یگ مطالعه برجسته از موسسه جانور شناسی کونمینگ تحت آکادمی علوم چین محققان کشف کردند که اولین مرغ جهان ۹۵۰۰ سال پیش در جنوب شرقی آسیا هچ شده است. اما اینکه مرغ ها کی اهلی شده اند هنوز هم بحث برانگیز میباشد. تحقیقات اخیر آکادمی علوم چین حاکی از آن میباشد که ممکن است چندین سناریوی اهلی سازی دیگر در مناطق مختلف جنوب و جنوب شرقی آسیا، جنوب چین، تایلند، میانمار و هند وجود داشته باشند. از آنجا که نسل وحشی و اجداد اصلی مرغ های اهلی هنوز هم زنده اند. بنابراین تحقیقات در مورد زمان پیدایش مرغ های اهلی هنوز هم ادامه دارد. محققان سعی میکنند با بررسی رفتارهای مرغ وحشی و اهلی و ژنتیک آن ها به نتیجه برسند. تا به امروز اولین بقایای مرغ خانگی در شمال چین یافت شده که مربوط به ۵۴۰۰ سال قبل از مسیح میباشد اما اینکه آن ها واقعا اهلی بوده اند هنوز هم بحث برانگیز میباشد. چرا که مدارک محکمی از مرغ های اهلی شده در چیت تا ۳۶۰۰ سال قبل از مسیح وجود ندارد.
علت پرورش مرغ بومی
افراد کهنسال به خوبی بیاد که در ۵۰ با ۶۰ سال گذشته و قبل از آن، تمامی نیاز مردم کشور به گوشت و تخم مرغ از طریق مرغان بونی پرورش یافته در روستاها تامین میشد. در آن زمان هیچ اثری از پرورش مرغ صنعتی نبود و بدون تردید میتوان ادعا نمود که در آن روزگار عموما خوراک سالم و محصولات ارگانیک عرضه میشد. بی انصافی است اگر این حقیقت را مخفی کنیم که در روزگاران قدیم در مقایسه با امروز، مردم کمتر گوشت مرغ مصرف میکردند و یکی از دلایل توسل جوامع به پرورش مرغ صنعتی و تولید انبوه محصولات این پرنده ی مفید، افزایشی جمعیت، رشد فرهنگ تغذیه، تقاضا بیشتر خوراک و محصولات پروتئینی بود. با این حال، توصیه و انگیزه ی سرمایه گذاری و پرورش مرغ بومی میتواند به دلایل زیر باشد:
_ طعم مطبوع گوشت مرغ بومی: تا چند وقت پیش اکر شخصی در نتیجه ی بیمار ضعیف میشد پزشکان سنتی توصیه میکردند جوجه خروسی ذبح کرده و با افزودن سبزیجات و اندکی چاشنی آن را آب پز نموده و به شخص مریض بخورانند. این خوراک در کنار داروهای سنتی واقعا موثر بود و سبب تجدید قوا و بهبودی وی میباشد. در بسیاری از مناطق، مرغ و خروس بومی با گردش و تفرج در محیط های باز محافظت شده، با توانایی بالایی که خداوند تبارک و تعالی در ذات این پرنده نهفته است خوراک مورد نیاز و شاید بتوانیم ادعا نماییم خوراک دلخواه خود را جستوجو کرده و مصرف میکنند. این خوراک تا حدی توسط پرورش دهنده تامین میشود و مرغان با مصرف سایر اقلامی که از محیط اطراف جمع آوری میکنند، نیاز خود را تکمیل می نمایند. طعم و مزه مرع و خروس یونی تا اندازه ای به خصوصیات ژنتیکی و قابلیت های ذاتی پرنده مربوط میشود و تا حدی نیز متانژ از خوراکی است که مصرف میکند و به همین سبب است که امروزه آن دسته از پرورش دهندگان نیمه صنعتی و تولید کنندگان گوشت مرغ بومی، که مرغان خود را در سالن پرورش میدهند و به صورت مستمر و تا حد ۳ تا ۴ درصد از خوراک روزانه ی پرندگان را با سبزیجات و قسمتی از آن را با سبزی های معطر تامین میکنند تا علاوه بر سلامتی پرنده، بر طعم گوشت آن ها نیز اثر مطلوبی بگذارد. این حقیقت قابل انکار است که طعم و مزه ی گوشت نیمچه های بومی بسیار بهتر و مطبوع تر از گوشت نیمچه ی صنعتی است.
_ طعم بهتر تخم مرغ بومی: احتمالا مصرف کنندگان تخم مرغ بومی مشاهده نموده اند که برای تهیه ی آن، مبلغ بیشتری در مقایسه با تخم مرغ صنعتی پرداخت میکنند. معمولا توجه مصرف کننده به سه خصوصیت ویژه ی تخم مرغ بومی است: ۱. تازه بودن تخم، ۲. طعم و مزه بهتر، ۳. رنگ زرده. در رابطه با سه ویژگی فوق الذکر و چگونگی تولید تخم مرغ با کیفیت بعدا به تفصیل صحبت خواهیم کرد. در این مبحث همین قدر کفایت میکند که بدانیم یکی از دلایل طعم بهتر تخم مرغ بومی همان گردش پرنده و مصرف خوراک دلخواه است که از نقطه نظر آرگانولیچک، بر طعم و مزه تخم مرغ بومی تاثیر خوبی میگذارد. از دیگر دلایلی که پرورش مرغ بومی را توجیه میکند. تولید تخم مرغی است که قیمت فروش آن خوب و مورد درخواست مصرف کنندگان است.
_ محصول ارگانیک: اصلا به جهت کوچک بودن یک واحد پرورش مرغ بومی، مدیریت آن آسان تر است و بهتر میتوان آن را کنترل کرد. با کمی دقت و مراقبت میتوان تخم مرغ ارگانیک تولید کرد. روش کار آسان است. ولی نطلرت و وقت زیادی را طلب میکند. کافی است مرغان تخم گذار سالمی در اختیار داشته باشیم که ترانس ژنتیک نباشند. معمولا آب شرب مورد استفاده این مرغان از نقطه نظر مقدار فلزات سنگین مانند مس، جیوه، سرب و غیره مورد بررسی آزمایشگاهی قرار میگیرد. چنانچه این موارد مورد توجه قرار گیرند تخم مرغ تولید شده را ارگانیک مینامند. چنین محصولی اگر برچسب تازگی هم داشته باشد قوی العاده ارزشمند است. بسیاری از مردم کشورهای اروپایی که برای سلامتی خود ارزش خاصی قائلند فایده ی چنین محصولی را خوب میدانند و برای تهیه ی آن پول خوبی میپردازند. در ضمن بسیاری از پزشکان در مسیر درمان بیماری های صعب العلاج، مصرف محصولات ارگانیک را بسیار توصیه نموده و آن را بخشی از روند و مراحل درمان آن بیماری قلمداد مینمایند.
_ تولید آسان: کم نیستند منازل ویلایی و حیاط داری که در گوشه ای از آن، تعداد مرغ و خروس بومی در کنار مصرف مقداری گندم، ضایعات آشپزخانه را نیز مصرف کرده و تولیدی با کیفیت عرضه مینمایند. پرورش تعداد دو تا سه مرغ بومی به شرط رعایت کامل بهداشت در بالکن منازل آپارتمانی نیز میسر است. کسانی که باغی محصور دارند میتوانند اتاقکی را در گوشه ای از آن برای پرورش مرغ بومی اختصاص داده و تولیدی با ارزش را با کار و زحمت بسیار اندک به دست آورند. مرغ بومی بر حداقل نهاده ها تکیه دارد و کار جانبی فعالیت های کشاورزی است. پرورش مرغ بومی نقش مهمی در تامین پروتئین جوامع محلی دارد. با این حال توصیه ی ما ایجاد یک واحد نیمه صنعتی پرورش مرغ بومی است که بدون تردید تولید بیشتری داشته و هر چند مقداری از وقت پرورش دهنده را به خود اختصاص میدهد ولی میتواند در حد یک شغل خوب، درآمد داشته باشد. در چنین واحدی به شرط رعایت اصول مدیریت پرورش طیور و رعایت مسائل بهداشتی، میتوان به دست آوردن تولیدی به ارزش و مطمئن را تضمین نمود.
_ مقاومت در مقابل بیماری ها: اصولا در طیور صنعتی، هر چه نژاد خالص تر باشد مقاومت آن در مقابل بیماری ها کمتر میشود. همخوانی که حاصل تولید نژاد های خالص است موجب میشود عارضه هایی مانند بد فرمی اعضا بدن، رشد نامطلوب، کاهش مقاومت در مقابل بیماری ها و... ایجاد شود. در موارد در مرغان بومی که حاصل آمیخته گری های متفاوت بوده اند کمتر مشاهده میشود. مرغان بومی به دلیل این که سال ها در محیط طبیعی زندگی کرده اند کم کم تاثیراتی از محیط کسب نموده اند و مقاومت شان در مقابل بیماری ها بیشتر شده است. در حقیقت در طی مراحل مختلف و در مواقع روز بیماری، مرغان ضعیف و نامطلوب به بیماری آلوده شده و تلف شده اند. ولی پرندگان مقاوم زنده مانده و نسل فعلی را تشکیل داده اند. ( در موضوع مقاومت به بیماری ها باید به این نکته توجه نمود که مرغان قوی و سالم مقاومت بهتری از خود نشان می هند و اصلا نباید از مرغان ضعیف و پرندگانی که تحت سو تغذیه پرورش یافته اند، انتظار داشت که در مقابل بیماری ها مقاوم باشند.) برای آشنایی با انواع تخم نطفه دار مرغ کلیک کنید.